Ik schreef in september vorig jaar dat dit kabinet de crisis verergert door voortdurend met zeer zorgelijke gezichten te roepen dat we zware tijden tegemoet gingen. Wel daar zijn we nu blijkbaar beland. Het is daarbij een ongewoon verschijnsel dat we uit de pas lopen met Duitsland. Normaal gesproken volgt de nederlandse economie de Duitse, maar nu: terwijl de Duitse economie het weer goed doet en groeit, zitten we in Nederland met een groeiende werkloosheid en een haperende economie. Je zou zeggen dat ik gelijk had; alleen: ik heb de uitspraken van de Duitse regering onvoldoende gevolgd om te kunnen vaststellen of daar ook het pessimisme werd verspreid door de regering zelf.
In Nederland echter wordt de besturing van het geheel belemmerd door de geringe meerderheid van het kabinet Rutten. Om de oppositie tegen de bezuinigingen niet al te groot te maken (PVV, PvdA en SP moesten niet allemaal tegen liggen) moest de noodzaak wellicht wel aangedikt worden. Het gevolg is duidelijk: de consument houdt de hand op de knip, de uitgaven van de overheid door toenemende uitkeringen vallen tegen en Rutten komt in de positie van Colijn er is geen andere weg meer dan iedere keer terug te komen met nog meer bezuinigingen om de begroting te sluiten. Tel uit je winst.
zondag 11 maart 2012
zaterdag 12 november 2011
Euro
Ik heb het al eerder gezegd: politici zijn onbekwaam om te sturen. Maar zij worden van alle kanten belaagd en zijn nog enigszins te pardonneren. Maar een van de meest zorgwekkende ontwikkelingen in de huidig tijd is de rol van de media en de rol van de ratingbureaus.
Eerst de media, die zich onveranderd op het standpunt stellen dat zij slechts de gebeurtenissen volgen en verslaan en kennelijk nauwelijks beseffen dat hun selectie van de gebeurtenissen bepaalt waar de meningsvorming over gaat. Op dit moment is de dagelijkse dicussie over de vraag of de euro moet blijven bestaan. Daarmee worden de geesten rijp gemaakt om een zeer onzindelijke gedachte verder te onderzoeken.
Er bestaat blijkbaar geen enkel idee wat de gevolgen zijn van het vervangen van de euro door een Nederlandse munt.
Voor de discussie worden dan ook steevast mensen uitgenodigd die er weinig of niets van begrijpen.
Ook de ratingbureaus spelen een opmerkelijke rol. Waarbij blijkbaar nieumand zich afvraagt wie hun opdrachtgevers zijn. Wie heeft er belang bij dat de kredietpositie van Frankrijk ter discussie wordt gesteld? Als S&P (Standard and Poor) de Franse krediet waardigheid met één punt verlagen stijgt de rentevoet voor Franse leningen met 1%. Frankrijk moet betalen, maar iemand strijkt de hogere rente op. Wie is dat?
Eerst de media, die zich onveranderd op het standpunt stellen dat zij slechts de gebeurtenissen volgen en verslaan en kennelijk nauwelijks beseffen dat hun selectie van de gebeurtenissen bepaalt waar de meningsvorming over gaat. Op dit moment is de dagelijkse dicussie over de vraag of de euro moet blijven bestaan. Daarmee worden de geesten rijp gemaakt om een zeer onzindelijke gedachte verder te onderzoeken.
Er bestaat blijkbaar geen enkel idee wat de gevolgen zijn van het vervangen van de euro door een Nederlandse munt.
Voor de discussie worden dan ook steevast mensen uitgenodigd die er weinig of niets van begrijpen.
Ook de ratingbureaus spelen een opmerkelijke rol. Waarbij blijkbaar nieumand zich afvraagt wie hun opdrachtgevers zijn. Wie heeft er belang bij dat de kredietpositie van Frankrijk ter discussie wordt gesteld? Als S&P (Standard and Poor) de Franse krediet waardigheid met één punt verlagen stijgt de rentevoet voor Franse leningen met 1%. Frankrijk moet betalen, maar iemand strijkt de hogere rente op. Wie is dat?
zondag 25 september 2011
De toestand van vandaag
Gevoelsmatig en zonder veel bewijs, denk ik:
1. Het huidige kabinet bevordert de crisis, het lijkt of ze crisis leuk vinden. We weten allang dat het economisch gedrag van consumenten en ondernemers in belangrijke mate wordt bepaald door hun verwachtingen over de toekomst. Als het kabinet voor de komende jaren zware tijden verwacht en ons een pessimistische kijk op de toekomst schildert, stevige bezuinigingen aankondigt en de lasten verhoogt dan is het haast onvermijdelijk dat investeerders hun verwachtingen voor de toekomst laten dalen. Een self-fulfilling prophecy dus.
2. Sturen doe je met beleid, zou je zeggen. Maar dat is een advies dat aan de politici verspild is. Als in de politiek een zekere afwijking wordt geconstateerd van eerder geformuleerde doelstellingen is niet de reactie een marginale bijsturing op enkele variabelen. Nee, men gooit het roer en stapelt correctie op correctie van de koers. Dit ziet men bij de bezuinigingen van dit kabinet. Het kan waar zijn dat er een zeker evenwicht moet worden verkregen bij de rijksbegroting, maar dat betekent niet dat men op alle posten die men kan beïnvloeden moet bezuinigen. Vermoedelijk zou het voldoende zijn om de salarissen gedurende een bestuursperiode te bevriezen. Er is een geluk: het effect van de maatregelen die een kabinet neemt hebben zoveel tijd nodig om te worden gerealiseerd, dat een nieuw kabinet weer terug kan sturen.
3. De Maastrichtnorm voor de staatsschuld is 60% van het BNP. Het lijkt me een tamelijk willekeurig niveau. Maar dit niveau bepaalt ook ons beeld van de crisis. Als we het niveau gedurende enige tijd op 80% leggen, wordt ons beeld van de crisis plotseling geheel anders en voldoen tenminste Nederland, Duitsland en Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Spanje aan de norm. Griekenland, Italië en België moeten dan nog wel ombuigen, maar het probleem is plotseling aanzienlijk kleiner en kan over langer tijd worden uitgespreid. Daarna kan het terugdringen van de staatsschuld in een geleidelijker tempo worden opgepakt. Het risico is alleen dat de politiek een vals gevoel van veiligheid ontwikkelt en dat is voor politici dodelijk.
vrijdag 3 september 2010
De niet perfecte markt
De gedachte was dat de consument op de markt rationeel zou handelen en precies wist wat hij zou willen. De gedachte was verkeerd. De consument blijkt allerminst rationeel te zijn, maar zijn gedrag te laten beïnvloeden door allerlei zaken die niets met prijs of de kwaliteit van het product van doen hebben. Bovendien was de wereld inmiddels zo ingewikkeld geworden dat hij de markt niet meer kon overzien. Dit is natuurlijk al lang bekend. Vance Packard vertelt bijv. in Hidden Persuaders (1960), hoe vrouwen de supermarkt inkomen en daar in een soort trance raken door de uitgestalde waren en ongeveer 35% meer kopen dan ze van plan waren. In vele gevallen blijkt ook dat technisch en kwalitatief superieure producten het af moeten leggen tegen producten waarvan de marketing beter was.
En zo bleek stap na stap dat aan alle veronderstellingen onder de werking van de markt niet werd voldaan. Dat leidde tot situaties die in de loop van de 19e eeuw voor de maatschappij geleidelijk onaanvaardbaar waren. Werkloosheid was groot, de lonen waren uiterst laag en kinderarbeid was algemeen en de huisvesting was abominabel. Het was een maatschappij waarin de arbeiders meestal ziek en altijd ondervoed waren. Het was een maatschappij die niet zonder overheidsingrijpen kon.
Uiteindelijk kwamen er maatregelen die de kinderarbeid aan banden legden, de huisvesting en de hygiëne verbeterden en geleidelijk ook de lonen verhoogden. In 1929 klapte desondanks de economie in elkaar. Bedrijven moesten sluiten, arbeiders kwamen ook in Nederland weer zonder werk en in die situatie liepen de belastingopbrengsten terug en kreeg de overheid te maken met een begrotingstekort. In het liberale denken van de toenmalige minister president Colijn paste het om de begroting sluitend te willen houden. Hij besloot te bezuinigen en omdat door dat bezuinigen de belastingopbrengsten nog verder terugliepen ging hij nog meer bezuinigen. Het was een vicieuze cirkel, die pas vlak voor de 2e wereldoorlog werd doorbroken doordat nieuwe economische opvattingen doorbraken. Of die opvattingen terecht waren zou pas na de oorlog blijken.
En zo bleek stap na stap dat aan alle veronderstellingen onder de werking van de markt niet werd voldaan. Dat leidde tot situaties die in de loop van de 19e eeuw voor de maatschappij geleidelijk onaanvaardbaar waren. Werkloosheid was groot, de lonen waren uiterst laag en kinderarbeid was algemeen en de huisvesting was abominabel. Het was een maatschappij waarin de arbeiders meestal ziek en altijd ondervoed waren. Het was een maatschappij die niet zonder overheidsingrijpen kon.
Uiteindelijk kwamen er maatregelen die de kinderarbeid aan banden legden, de huisvesting en de hygiëne verbeterden en geleidelijk ook de lonen verhoogden. In 1929 klapte desondanks de economie in elkaar. Bedrijven moesten sluiten, arbeiders kwamen ook in Nederland weer zonder werk en in die situatie liepen de belastingopbrengsten terug en kreeg de overheid te maken met een begrotingstekort. In het liberale denken van de toenmalige minister president Colijn paste het om de begroting sluitend te willen houden. Hij besloot te bezuinigen en omdat door dat bezuinigen de belastingopbrengsten nog verder terugliepen ging hij nog meer bezuinigen. Het was een vicieuze cirkel, die pas vlak voor de 2e wereldoorlog werd doorbroken doordat nieuwe economische opvattingen doorbraken. Of die opvattingen terecht waren zou pas na de oorlog blijken.
zondag 15 augustus 2010
De vrije markt
Zoals gezegd onder het concept van een vrije markt dat uiteindelijk zou zorgen voor een prijs waarbij de aangeboden hoeveelheid goederen precies kon worden afgezet, een mechanisme dat door de beroemde onzichtbare hand zou worden gereguleerd lagen een aantal vooronderstellingen. En laten we vooral niet vergeten de analyse had in de eerste plaats betrekking op een markt waarop maar één product werd aangeboden. Wat nu als aan de voorwaarden niet werd voldaan of als meer producten op de markt verschenen?
Wel de economisten waren niet geheel blind voor de werkelijkheid. Er zijn dan ook sedert Adam Smith boeken vol geschreven over de prijstheorie waarbij de problemen van een 'imperfecte markt' werden onderzocht. Daarbij kwamen twee kanten van de markt aan de orde: het gedrag van de aanbieders - de ondernemers en het gedrag van de vragers op de markt. Om de problemen te analyseren en aan te kunnen pakken volgde men veelal de weg van de afnemende abstractie (men liet stap voor stap één van de vooronderstellingen van het model vallen). En daardoor ontstonden beschrijvingen van het ondernemersgedrag in situaties van oligopolie (waarbij er maar enkele aanbieders op de markt kwamen) en van monopolie, (situaties waarin er maar één aanbieder was).
Van de ondernemer werd verondersteld dat hij zou streven naar maximale winst. Zo'n situatie was te analyseren: men kon laten zien hoe groot de productie van de ondernemer moest zijn onder die omstandigheden.
Om het gedrag van de ondernemer te kunnen beschrijven moest de consument ook aan enkele voorwaarden voldoen: de afzonderlijke consument kon geen invloed uitoefenen op de aangeboden hoeveelheid en op de prijs. De consument was rationeel, d.w.z. de consument kon zijn behoeften netjes op een rijtje zetten in volgorde van belangrijkheid en de consument had volledige informatie over wat op de markt werd aangeboden.
Toen de economen ongeveer zover waren had de bedrijfseconomie zich al geruime tijd afgesplitst van de algemene economie. De bedrijfseconomie was iets pragmatischer en constateerde o.a. dat het gedrag van kosten en opbrengsten bij verschillende hoeveelheden product niet of nauwelijks was vast te stellen. En dat het gedrag van de ondernemer dus niet kon worden begrepen door het streven naar maximale winst.
Hoe was het ondertussen met de consument?
Wel de economisten waren niet geheel blind voor de werkelijkheid. Er zijn dan ook sedert Adam Smith boeken vol geschreven over de prijstheorie waarbij de problemen van een 'imperfecte markt' werden onderzocht. Daarbij kwamen twee kanten van de markt aan de orde: het gedrag van de aanbieders - de ondernemers en het gedrag van de vragers op de markt. Om de problemen te analyseren en aan te kunnen pakken volgde men veelal de weg van de afnemende abstractie (men liet stap voor stap één van de vooronderstellingen van het model vallen). En daardoor ontstonden beschrijvingen van het ondernemersgedrag in situaties van oligopolie (waarbij er maar enkele aanbieders op de markt kwamen) en van monopolie, (situaties waarin er maar één aanbieder was).
Van de ondernemer werd verondersteld dat hij zou streven naar maximale winst. Zo'n situatie was te analyseren: men kon laten zien hoe groot de productie van de ondernemer moest zijn onder die omstandigheden.
Om het gedrag van de ondernemer te kunnen beschrijven moest de consument ook aan enkele voorwaarden voldoen: de afzonderlijke consument kon geen invloed uitoefenen op de aangeboden hoeveelheid en op de prijs. De consument was rationeel, d.w.z. de consument kon zijn behoeften netjes op een rijtje zetten in volgorde van belangrijkheid en de consument had volledige informatie over wat op de markt werd aangeboden.
Toen de economen ongeveer zover waren had de bedrijfseconomie zich al geruime tijd afgesplitst van de algemene economie. De bedrijfseconomie was iets pragmatischer en constateerde o.a. dat het gedrag van kosten en opbrengsten bij verschillende hoeveelheden product niet of nauwelijks was vast te stellen. En dat het gedrag van de ondernemer dus niet kon worden begrepen door het streven naar maximale winst.
Hoe was het ondertussen met de consument?
dinsdag 13 juli 2010
De vrije markt
Ik heb in mijn vorige overwegingen het liberalisme iets te gemakkelijk gekoppeld aan de onzichtbare hand die de maatschappij in goede banen zou leiden. Het liberalisme werd in feite geboren uit het verzet tegen de absolute macht van de koning, de idee van de vrije markt was het resultaat van een analyse van vraag en aanbod factoren die de prijsvorming bepalen. Het is daarbij niet erg vreemd dat met hun afkeer van de absolute macht de liberalen weinig geneigd waren het overheidsingrijpen in de marktverhoudingen toe te juichen.
Laten we een ogenblik stilstaan bij dat functioneren van de onzichtbare hand van de prijsvorming op de vrije markt. In de tijd van Adam Smith was de maatschappij in geheel Europa nog overwegend agrarisch. Zo ooit dan voldeed wellicht in die tijd de vrije markt aan de voorwaarden voor volledige mededinging. Maar in Groot-Brittannië waar de eerste stappen werden gezet op het pad van de industrialisatie kon de beginnende industrie gebruik maken van de goedkope arbeidskrachten doordat als gevolg van de enclosure beweging veel landarbeiders van hun land waren verdreven.
Er liggen nogal wat veronderstellingen ten grondslag aan het model van de markt van volledige mededinging.
- er moet sprake zijn van een homogeen product; een product in feite dat in zeer kleine eenheden kan worden geleverd en verkocht.
- er zijn veel marktpartijen die ieder voor zich geen invloed hebben op de prijs
- de markt is volledig doorzichtig: aanbieders en vragers kennen de prijs op de verschillende markten
- er zijn veel vragers die ieder voor zich geen invloed hebben op de prijs
- de vragers kiezen de hoeveelheid van het homogenen product rationeel.
Onder deze vooronderstellingen werkt de markt uitstekend. De aangeboden hoeveelheden van het homogene product worden precies afgezet tegen de prijzen die de vragende partij bereid was te betalen.
Het was een ijzersterk bouwwerk waarop analytisch niet veel viel af te dingen. De prijstheorie was een sluitend stukje economische theorie. Eén ding was jammer natuurlijk dat er naast de theorie ook nog een werkelijkheid was en in die werkelijkheid werd niet voldaan aan de vooronderstellingen. Als aan de vooronderstellingen niet werd voldaan, dan zakte eigenlijk het hele bouwwerk in elkaar. Het is dan ook niet zo vreemd dat Joan Woodward sprak van empty economic boxes, en dat Keynes liet zien dat de voorkeur voor een vrije markt elke wetenschappelijke grond miste.
Als vanuit liberale kring dan ook gepleit wordt voor het vrijlaten van de markt heeft dat weinig met wetenschap te maken, maar alles met het behartigen van bepaalde belangen.
Laten we een ogenblik stilstaan bij dat functioneren van de onzichtbare hand van de prijsvorming op de vrije markt. In de tijd van Adam Smith was de maatschappij in geheel Europa nog overwegend agrarisch. Zo ooit dan voldeed wellicht in die tijd de vrije markt aan de voorwaarden voor volledige mededinging. Maar in Groot-Brittannië waar de eerste stappen werden gezet op het pad van de industrialisatie kon de beginnende industrie gebruik maken van de goedkope arbeidskrachten doordat als gevolg van de enclosure beweging veel landarbeiders van hun land waren verdreven.
Er liggen nogal wat veronderstellingen ten grondslag aan het model van de markt van volledige mededinging.
- er moet sprake zijn van een homogeen product; een product in feite dat in zeer kleine eenheden kan worden geleverd en verkocht.
- er zijn veel marktpartijen die ieder voor zich geen invloed hebben op de prijs
- de markt is volledig doorzichtig: aanbieders en vragers kennen de prijs op de verschillende markten
- er zijn veel vragers die ieder voor zich geen invloed hebben op de prijs
- de vragers kiezen de hoeveelheid van het homogenen product rationeel.
Onder deze vooronderstellingen werkt de markt uitstekend. De aangeboden hoeveelheden van het homogene product worden precies afgezet tegen de prijzen die de vragende partij bereid was te betalen.
Het was een ijzersterk bouwwerk waarop analytisch niet veel viel af te dingen. De prijstheorie was een sluitend stukje economische theorie. Eén ding was jammer natuurlijk dat er naast de theorie ook nog een werkelijkheid was en in die werkelijkheid werd niet voldaan aan de vooronderstellingen. Als aan de vooronderstellingen niet werd voldaan, dan zakte eigenlijk het hele bouwwerk in elkaar. Het is dan ook niet zo vreemd dat Joan Woodward sprak van empty economic boxes, en dat Keynes liet zien dat de voorkeur voor een vrije markt elke wetenschappelijke grond miste.
Als vanuit liberale kring dan ook gepleit wordt voor het vrijlaten van de markt heeft dat weinig met wetenschap te maken, maar alles met het behartigen van bepaalde belangen.
donderdag 1 juli 2010
Economische crisis? (2)
Naar mijn indruk kunnen verschillende redenen aangevoerd worden, waarom de 'economische crisis' minder ingrijpend is dan werd aangekondigd en zeker niet is te vergelijken met de situatie in 1935. (Ik praat alleen over de Nederlandse situatie).
1. De gemiddelde leeftijd van de bevolking is na de oorlog sterk gestegen, waardoor een aanmerkelijk deel van de bevolking gepensioneerd is, een (vrijwel) vast inkomen heeft en daarmee de bestedingen op peil houdt.
2. Er is na de Tweede Wereldoorlog een vangnet aan sociale voorzieningen ontstaan, dat in belangrijke mate de gevolgen van werkloosheid mitigeert. Ook dit heeft een dempend effect op het dalen van de bestedingen.
3. De overheid heeft op min of meer Keynesiaanse manier aanzienlijke impulsen gegeven aan de economie; ook daardoor behoefden de bestedingen minder te krimpen dan anders het geval zou zijn geweest. Een consequentie is daarbij wel dat het overheids tekort in de belangrijkste Europese landen aanzienlijk is gestegen en de verschillende regeringen met zorg vervult. Uit de berichtgeving komt naar voren dat de verschillende regeringen sterk en zeer snel willen bezuinigen om de overheidsfinanciën weer in evenwicht te brengen. Vermoedelijk is men daarbij te sterk aan het bijsturen.
4. Het welvaartsniveau is na W.O.II zeer sterk gestegen, daardoor zal een teruggang van het nationaal inkomen van enkele procenten minder desastreuze gevolgen hebben dan in 1935.
5. De koers van de dollar ten opzichte van de Euro is gestegen; dat is minder ernstig dan men wel suggereert: immers de import van goederen uit het dollar gebied wordt duurder en de export wordt goedkoper. Daardoor wordt onze betalingsbalans positie verbeterd.
Het lijkt me toe dat de economie zich wel eens sneller kan herstellen dan men verwacht.
1. De gemiddelde leeftijd van de bevolking is na de oorlog sterk gestegen, waardoor een aanmerkelijk deel van de bevolking gepensioneerd is, een (vrijwel) vast inkomen heeft en daarmee de bestedingen op peil houdt.
2. Er is na de Tweede Wereldoorlog een vangnet aan sociale voorzieningen ontstaan, dat in belangrijke mate de gevolgen van werkloosheid mitigeert. Ook dit heeft een dempend effect op het dalen van de bestedingen.
3. De overheid heeft op min of meer Keynesiaanse manier aanzienlijke impulsen gegeven aan de economie; ook daardoor behoefden de bestedingen minder te krimpen dan anders het geval zou zijn geweest. Een consequentie is daarbij wel dat het overheids tekort in de belangrijkste Europese landen aanzienlijk is gestegen en de verschillende regeringen met zorg vervult. Uit de berichtgeving komt naar voren dat de verschillende regeringen sterk en zeer snel willen bezuinigen om de overheidsfinanciën weer in evenwicht te brengen. Vermoedelijk is men daarbij te sterk aan het bijsturen.
4. Het welvaartsniveau is na W.O.II zeer sterk gestegen, daardoor zal een teruggang van het nationaal inkomen van enkele procenten minder desastreuze gevolgen hebben dan in 1935.
5. De koers van de dollar ten opzichte van de Euro is gestegen; dat is minder ernstig dan men wel suggereert: immers de import van goederen uit het dollar gebied wordt duurder en de export wordt goedkoper. Daardoor wordt onze betalingsbalans positie verbeterd.
Het lijkt me toe dat de economie zich wel eens sneller kan herstellen dan men verwacht.
Abonneren op:
Posts (Atom)